Czy można? (2) – Inna bajka o prostytutce

Wiem, wiem, że bajka powinna być o królewnie, misiach, jeżykach czy krasnoludkach.
Ta jednak będzie o cywilnoprawnych aspektach świadczenia usług seksualnych.

Najpierw chwila zadumy nad samym znaczeniem prostytucji. Sięgając po mądrości zawarte w Słowniku Języka Polskiego (wyd. PWN, Warszawa 2007), dowiadujemy się, że:

prostytucja to uprawnianie seksu za pieniądze.

Co do legalności całego procederu to nie jest on zabroniony. Prawo chroni dobro, jakim jest wolność seksualna i tym samym możemy dawać komu chcemy, a nawet za ile chcemy, jeśli chcemy na tym zarobić. Z „gdzie chcemy” należy zachować ostrożność, ponieważ zawsze możemy zostać oskarżenia o wybryk nieobyczajny (art. 140 Kodeksu wykroczeń). Były wprawdzie ambicje i wielkie plany, aby wprowadzić do kodeksu karnego przestępstwo „bierne nakłanianie do seksu” (chodzi o skąpo odziane panienki stojące przy drogach), ale na szczęście nie przeszło. Swoją drogą biernie nakłaniać to chyba sztuka iście cyrkowa.

Jednak robić co chcemy możemy jedynie ze swoim ciałem. Istnieje bowiem cały szereg przestępstw przeciwko wolności seksualnej, a jednym z nich jest czyn opisany w art. 204 k.k.:

§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nakłania inną osobę do uprawiania prostytucji lub jej to ułatwia, podlega karze (…)
§ 2. (…) podlega, kto czerpie korzyści majątkowe z uprawniania prostytucji lub jej to ułatwia,
§ 3. Jeżeli osoba określona w § 1. lub 2 jest małoletnim, sprawca podlega karze (…)
§ 4. (…) podlega, kto zwabia lub uprowadza inną osobę* w celu uprawniania prostytucji za granicą.

Jak wynika z powyższego artykułu nikt nie może mieć korzyści z tego, że my się prostytuujemy. Kto namawia, prosi, grozi i błaga chcąc na tym skorzystać – popełnia przestępstwo. Ale gdyby ktoś namawiał itp. „charytatywnie” słowami np.: „Idź, ludzkość Cię potrzebuje” przestępstwa takiego już nie popełnia.

Skoro wyjaśniliśmy już kwestie podstawowe, czas przejść do rzeczy. Skoro prawo nie zabrania mi sprzedawania siebie – czy raczej świadczenia pewnych usług – to mogę to uczynić przedmiotem zobowiązania cywilnoprawnego.

Art. 353 k.c.:

§ 1. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić.
§ 2. Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu.

Jeśli więc prostytutka zawrze z klientem umowę o wykonanie wiadomej usługi mamy do czynienia ze zobowiązaniem, w którym ona zobowiązuję się do wiadomo czego, a jej klient – do zapłaty umówionej kwoty. Powinien to zrobić w walucie polskiej, zgodnie z art. 358 k.c.

Idąc dalej tym tropem dochodzimy do, art. 355 k.c. , który nakazuje zachowanie należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązania:

§ 1. Dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność).

Gdyby faktycznie zawarta została umowa tego rodzaju, mógłby powstać problem na czym ma polegać owa staranność przy wykonywaniu „usługi”- czy ona miałaby być skupiona, nie wolno było by jej patrzeć na zegarek? Miałaby się w to zaangażować całym jestestwem?

Analizując dalej księgę zobowiązań, natykamy się na art. 356 i zaczyna się robić pikantnie:

§ 1. Wierzyciel może żądać osobistego świadczenia dłużnika tylko wtedy, gdy to wynika z treści czynności prawnej, z ustawy albo z właściwości świadczenia.

Każdy chyba się zgodzi, że w naszym kazusie konieczność osobistego wykonania jest związana z właściwością świadczenia, bo on woli tą pulchną brunetkę, a nie tamtą chudą blondynę.

Jeśli coś poszło nie tak jak powinno i klient ucierpiał, to zastosowanie znajdzie art. 444 k.c.:

§ 1. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą , także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.
§ 2. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość**, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
§ 3. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

Gdyby wziąć pod uwagę najczarniejsze scenariusze dla owego biednego klienta w grę wchodzi także odpowiedzialność karna prostytutki z art. 161 k.k.:

§ 1. Kto, wiedząc, że jest zarażony wirusem HIV, naraża bezpośrednio inną osobę na takie zarażenie, podlega karze pozbawienia wolności (…).
§ 2. Kto, wiedząc, że jest dotknięty chorobą weneryczną lub zakaźną, ciężką chorobą nieuleczalną lub realnie zagrażającą życiu, naraża bezpośrednio inną osobę na zarażenie taką choroba, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności (…).

§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w § 1. lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

W takim przypadku można szczerze współczuć klientowi (żeby nie było żadnych wątpliwości – posługuję się słowem „klient” uwzględniając możliwość, że równie dobrze może to być kobieta, podobnie z wyrażeniem „prostytutka”, nieważne jest to, czy damska czy męska – wobec prawa wszyscyśmy równi). Nie dość, że został pokrzywdzony na wiele rozmaitych sposobów, to jeszcze musiał by przyznać się organom ścigania, że ma „wstydliwą chorobę”.

Świadczenie może jednak zostać spełnione nienagannie i bez powikłań, ale niekoniecznie temu, komu trzeba. Art. 452 k.c.:

Jeżeli świadczenie zostało spełnione do rąk osoby nieuprawnionej do jego przyjęcia, a przyjęcie świadczenia nastąpiło nie zostało potwierdzone przez wierzyciela, dłużnik jest zwolniony w takim zakresie, w jakim wierzyciel ze świadczenia skorzystał. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy świadczenie zostało spełnione do rąk wierzyciela, który był niezdolny do jego przyjęcia.

Tu znowu robi się gorąco, jeśli kto inny skorzystał usługi zamiast wierzyciela (czyli naszego klienta, który zapłacił) to co możemy rozumieć przez to, że wierzyciel skorzystał na tym i że w takim zakresie nasza prostytutka jest zwolniona? Czy jeśli tamten drugi skorzystał i opowiedział ze szczegółami to klient skorzystał? Albo jeśli obejrzał zdjęcia czy filmy? To chyba zależy od samego klienta i jego upodobań. To, kiedy wierzyciel jest niezdolny do przyjęcia świadczenia nie budzi chyba wątpliwości, chociaż wiadomo, że nikt nie lubi mówić, że nie mógł.

Miał to być króciutki twór, ale szczegółowa regulacja Kodeksu cywilnego inspiruje nas do dalszych nieprzyzwoitych dywagacji. I tak przypuśćmy sytuację, w której pani/pan uprawiająca/y nierząd weźmie pieniądze, ale klientowi powie, że jednak nie. Owo stanowcze „nie” dla klienta można by też potraktować jako odstąpienie od umowy przez jedną ze stron i wtedy zastosować art. 494 k.c.:

Strona, która odstępuje od umowy wzajemnej obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy; może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

Sytuacja powyższa mogłaby mocno się skomplikować, gdyby to klient był tym, który jednak się rozmyślił i nie chciał dać pieniędzy. Największy problem byłby oczywiście z tym, co prostytutka świadczyła – bo jak to oddać? Czy w takim przypadku klient miałby świadczyć usługę jej? Nie. W takim przypadku klient byłby obowiązany wypłacić prostytutce wynagrodzenie – dokładnie tak samo, jak gdyby od umowy nie odstępował.

I tak oto dobrnęliśmy wspólnie do końca rozważań w przedmiocie “prostytucja w kontekście prawa”. Mam oczywiście nadzieję, że każdy, kto to czytał potraktował to z odpowiednią dozą humoru, bo chociaż prawo cywilne nie jest na ogół zbyt dowcipne, to zawsze można znaleźć niekonwencjonalne przykłady.

Marta Mokrzyńska

—

*) nie chciałabym się czepiać, ale ciężko chyba uprowadzić samego siebie.

**) tu pojawia się problem, który trapi także sądy – czy jeśli ktoś został oszpecony, to można mu powiedzieć, że zmniejszyły się jego widoki powodzenia?