Obietnice wyborcze – przyrzeczenie publiczne?

„Skuteczna i przejrzysta administracja – szkielet nowoczesnego państwa”; „Rzeczywista odpowiedzialność polityków i urzędników”; Niezależni i skuteczni prokuratorzy”[1]; „Państwo silne, tanie i przyjazne”; „Polityka społeczna: rodzina, praca , solidarne społeczeństwo”; „Polska zdrowych finansów i niskich podatków”[2]… Obietnice wyborcze. Czy można domagać się ich spełnienia na drodze sądowej, czy spełnienie obietnicy wyborczej pozostaje jedynie kwestią moralności i etyki zawodowej parlamentarzystów?

 

Mandat wolny

Zgodnie z art. 104 Konstytucji RP posłów, jako przedstawicieli całego Narodu, nie wiążą instrukcje wyborcze. Mandat parlamentarzysty jest mandatem wolnym. Zakłada się, że parlamentarzysta reprezentuje cały naród, a nie tylko swoich wyborców; formalnie nic nie krępuje jego dzizałań, nie można go również odwołać – odwrotnie, niż ma to miejsce w przypadku mandatu imperatywnego[3] .

Tu można by w zasadzie zakończyć jakiekolwiek rozważania. Jednakże, czysto hipotetycznie, rozważmy jeszcze kwestię – czy owe obietnice można potraktować jako swego rodzaju czynność rodzącą stosunek cywilnoprawny i relację dłużnik – wierzyciel? I czy niezadwolony dłużnik może w związku z tym dochodzić swoich praw przed sądem? Zgodnie z art. 353 § 1 Kodeksu cywilnego zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie to spełnić. W naszej sytuacji zobowiązaniem byłyby spełnienie obietnic, wierzycielem – wyborca, a dłużnikiem – parlamentarzysta.

Umowa?

Umową , co do zasady, jest dwustronna czynność prawna, zaś czynnością prawną jest świadome i zgodne z przepisami prawa zachowanie ludzkie, zmierzające do wywołania skutków prawnych mocą odpowiednich oświadczeń woli składających się na treść czynności prawnej. Czy więc stosunek zachodzący pomiędzy przyszłym parlamentarzystą, a wyborcą można nazwać mianem umowy?
Rozpatrując ową sytuację czysto teoretycznie – można by było rzeczywiście wyróżnić elementy istotne takiej umowy, jednakże z perspektywy obowiązujących przepisów prawa – umowa taka byłaby nieważna, bowiem czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu obejście ustawy jest nieważna (art. 58 kc) .

Przyrzeczenie publiczne?

Warto również rozważyć kwestię, czy obietnice polityków mogą być kwalifikowane jako czynności prawne jednostronne i zarazem jednostronnie zobowiązujące. KC zna jedną tego rodzaju czynność – przyrzeczenie publiczne (art. 919 i nast. kc)[4], które polega na publicznym zaoferowaniu przez dany podmiot nagrody za dokonanie określonej czynności, jednak podciągnięcie składania obietnic wyborczych pod kodeksową konstrukcję w/w instytucji jest niemożliwe. A nawet gdyby istniała taka możliwość – to stosowaniu przepisów o przyrzeczeniu publicznym do obietnic wyborczych można by było postawić zarzut niezgodności z Konstytucją [5] .

Konkluzja

Wyborcy nie mają żadnej możliwości domagać się przed sądem spełnienia obietnic wyborczych składanych przez polityków. Jedyną możliwością zamanifestowania swoich roszczeń pozostają tylko kolejne wybory.

Zwracam uwagę, że rozprawa ta nie ma żadnego związku z ideologią jakiegokolwiek ugrupowania politycznego. Z założenia ma jedynie odpowiedzieć na pytanie czy wyborca ma prawo dochodzić od wybranych polityków spełnienia obietnic wyborczych na drodze sądowej.

Piotr Olczak

 

---

[1] źródło: www.pis.org.pl.
[2] źródło: www.platforma.org.
[3] ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej kc.
[4] za: Z.Radwański, J.Pananowicz-Lipska : „Zobowiązania – część szczegółowa”; wyd. 5, Warszawa 2004, s. 343.
[5] patrz wyżej.